Doorgaan naar inhoud
Zoeken Abonnement beheren Bestelling annuleren Contact
Nahaufnahme eines gesunden Pferdeauges, Titelbild zum Ratgeber Mäusekot, Leptospiren und Mondblindheit
maart 17, 2026 Ina Amberg

Muizenkeutels en oogontsteking: leptospiren, maanblindheid & co.

Wie de schuur veegt, de zadelkamer schoonmaakt of de zolder opruimt, stuit al snel op sporen van muizen. Via hun urine en keutels kunnen twee heel verschillende ziekteverwekkers worden verspreid: hantavirussen, die vooral mensen treffen, en leptospiren, die ook voor honden en paarden een punt van aandacht zijn. Beide kunnen de ogen aantasten, bij het paard tot en met de gevreesde maanblindheid. Dit artikel legt uit wat er achter muizenkeutels en oogontsteking zit en hoe je jezelf en je dieren beschermt.

Actueel: leptospirose en hantavirussen in 2026

Volgens het Epidemiologisches Bulletin van het Robert Koch-Institut (RKI) werden in 2026 tot en met de 38e meldweek 140 gevallen van leptospirose bij mensen gemeld, in dezelfde periode vorig jaar waren dat er 136. Bij de hantavirussen waren het 223 gevallen na 225 in dezelfde periode vorig jaar. Vanwege de vaak niet-specifieke klachten gaat het RKI bij leptospirose uit van een duidelijk groter aantal niet-geregistreerde gevallen. Overigens: de veelbesproken hantavirusuitbraak op een cruiseschip in het voorjaar van 2026 was volgens het RKI terug te voeren op het Zuid-Amerikaanse andesvirus. De inheemse hantavirussen worden niet van mens op mens overgedragen.

Twee ziekteverwekkers, één bron

Hantavirussen en leptospiren hebben maar één ding gemeen: ze komen uit uitscheidingen van knaagdieren. Voor het overige zijn ze totaal verschillend.

  • Hantavirussen zijn virussen. In Duitsland komt vooral het puumalavirus voor, met de rosse woelmuis als reservoir. Mensen raken meestal besmet door opgewaaid stof met virussen in te ademen, bijvoorbeeld tijdens het vegen.
  • Leptospiren zijn bacteriën, zogenoemde spiraalvormige bacteriën. Muizen, ratten en andere dieren scheiden ze uit met de urine, vaak zonder zelf ziek te zijn. Mens en dier raken besmet via verontreinigd water, modder of vochtige grond, via kleine huidwondjes en via de slijmvliezen van oog, neus en mond.

Leptospiren kunnen volgens het RKI weken tot maanden besmettelijk blijven in het milieu. Warmte en vocht bevorderen ze, tegen direct zonlicht zijn ze gevoelig. In Duitsland komen gevallen van leptospirose vaker voor in de zomer en de vroege herfst.

Hoe leptospiren honden en paarden treffen

Bij de hond zijn plassen en stilstaand water de belangrijkste bron van besmetting. Volgens de Ständige Impfkommission Veterinärmedizin (StIKo Vet) kan een hond besmet raken als hij in verontreinigd water zwemt of uit plassen drinkt, vooral in de late zomer en de herfst en na veel regen. Veelvoorkomende tekenen zijn koorts, loomheid, braken en diarree, vaak met betrokkenheid van nieren en lever. Ook de ogen kunnen zijn aangetast. Belangrijk: de vaccinatie tegen leptospirose geldt bij de hond als core-vaccinatie, dus als standaardvaccinatie, en wordt jaarlijks opgefrist.

Bij het paard vindt de besmetting volgens het Bayerisches Landesamt für Gesundheit und Lebensmittelsicherheit meestal plaats via de urine van besmette knaagdieren, bijvoorbeeld via verontreinigd voer, water, strooisel of de bodem. Ze komt vaker voor in het weideseizoen, bij vochtig weer en in moerassige gebieden. Een toegelaten vaccin tegen leptospirose voor paarden is er in Duitsland niet.

Maanblindheid: wanneer leptospiren in het paardenoog terechtkomen

De equine recidiverende uveïtis (ERU), ook periodieke oogontsteking of maanblindheid genoemd, is een steeds terugkerende ontsteking in de binnenkant van het paardenoog. Volgens de paardenkliniek van de LMU München wordt ze “in meer dan 95 %” veroorzaakt door een leptospireninfectie in het oog. Andere vakbronnen, zoals het MSD Veterinary Manual, beschrijven de ERU als een immuungemedieerde aandoening waarbij leptospiren een rol spelen. De exacte oorzaak wordt in de vakwereld nog steeds besproken.

De aanvallen in het voorste deel van het oog zijn zeer pijnlijk en worden meestal vaker en heftiger. De achterste vorm verloopt daarentegen bijna pijnloos en wordt vaak pas laat opgemerkt. Zonder behandeling worden volgens de LMU bijna alle aangedane ogen in de loop van de tijd blind. Acute aanvallen worden met medicijnen behandeld. Bij aangetoonde leptospiren in het oog kan een operatie van het glasachtig lichaam (vitrectomie) in aanmerking komen. Volgens de LMU blijven daarna in meer dan 95 procent van de gevallen verdere ontstekingsaanvallen uit. Of de ingreep zinvol is, beslist de dierenkliniek.

Deze signalen moet je snel door de dierenarts laten onderzoeken: tranenvloed, dichtgeknepen oogleden, lichtgevoeligheid, een melkachtige of blauwachtige troebeling van het hoornvlies en rode bindvliezen.

Hantavirus en de ogen

Ook bij mensen kan een infectie met ziekteverwekkers van knaagdieren de ogen aantasten. Bij de in Duitsland veelvoorkomende puumalavirusziekte beschrijft het RKI naast koorts, flankpijn en hoofdpijn “vaak gezichtsstoornissen” zoals plotselinge bijziendheid en lichtschuwheid, evenals bloedingen in het bindvlies. Volgens een overzichtsstudie komt de tijdelijke bijziendheid voor bij 41 tot 78 procent van de patiënten. Het goede nieuws: deze bevindingen verdwijnen met het herstel.

Tips voor het dagelijks leven

  1. Muizenkeutels nooit droog vegen of opzuigen: eerst minstens 30 minuten ventileren, wegwerphandschoenen dragen en binnenshuis een FFP2- of FFP3-masker.
  2. Bevochtigen in plaats van opwaaien: keutels en dode dieren met water besproeien, kadavers in een afgesloten zak bij het huisvuil doen en de oppervlakken daarna volgens het Bundesinstitut für Öffentliche Gesundheit grondig reinigen met een huishoudreiniger. Daarna douchen.
  3. Voer knaagdierveilig bewaren: levensmiddelen en dierenvoer goed afgesloten bewaren, afval in afsluitbare containers doen en nestgelegenheden verwijderen.
  4. Plassen vermijden: honden bij voorkeur niet uit plassen laten drinken of in stilstaand water laten zwemmen, vooral in de late zomer en de herfst.
  5. Vaccinatiebescherming bij de hond: de vaccinatie tegen leptospirose jaarlijks laten opfrissen.
  6. Paardenogen regelmatig bekijken: veranderingen snel door de dierenarts laten onderzoeken.
  7. Wondjes afdekken: draag bij werk met mogelijk verontreinigd water of modder handschoenen en dek wondjes waterdicht af.
  8. Handen wassen: na een verblijf in kelder, schuur of stal.

Veelgestelde vragen

Waarom is muizenurine een punt van aandacht voor hond en paard?

Muizen en ratten scheiden leptospiren uit met de urine. Honden raken vooral besmet via verontreinigde plassen en water, paarden in de wei of in de stal via voer, water, strooisel en kleine wondjes.

Kan het hantavirus de ogen aantasten?

Ja. Bij de in Duitsland veelvoorkomende puumala-infectie zijn tijdelijke gezichtsstoornissen zoals plotselinge bijziendheid en lichtschuwheid beschreven, evenals bloedingen in het bindvlies. Ze verdwijnen met het herstel.

Wat is maanblindheid?

Maanblindheid (ERU) is een terugkerende ontsteking aan de binnenkant van het paardenoog, die zonder behandeling meestal tot blindheid leidt. De paardenkliniek van de LMU ziet in meer dan 95 procent van de gevallen een leptospireninfectie als oorzaak, andere deskundigen beschrijven een immuungemedieerde aandoening.

Is er een vaccin tegen leptospirose?

Voor honden wel, het is volgens StIKo Vet een standaardvaccinatie met jaarlijkse opfrissing. Voor paarden is in Duitsland geen vaccin toegelaten. Voor mensen bestaat hier te lande noch tegen leptospirose noch tegen hantavirussen een vaccinatie.

Kan mijn hond mij besmetten met leptospirose?

Dat is mogelijk, maar zeldzaam. Ongevaccineerde honden kunnen de ziekteverwekkers ook zonder symptomen met de urine uitscheiden. De meeste gevallen bij mensen zijn volgens het RKI terug te voeren op contact met water in de vrije tijd of op het werk.

Conclusie

Muizenkeutels en muizenurine zijn geen reden tot paniek, maar ook niets om te onderschatten. Voor mensen staat bij het opruimen de bescherming tegen stof centraal, voor honden de vaccinatie en het vermijden van plassen, voor paarden knaagdierveilig voer en een alerte blik op de ogen. Hoe je bij het schoonmaken concreet te werk gaat, lees je in onze artikelen over het hantavirus en over de vraag Helpt alcohol tegen hantavirussen?

Bijpassend: AnoKath Medical

Voor de oppervlaktehygiëne in stal en dierhouderij biedt AnoKath met AnoKath Medical een alcoholvrij desinfectiemiddel aan. Het werkt tegen bacteriën en is beperkt virucide, dus werkzaam tegen omhulde virussen. Het laat geen resten achter en hoeft niet te worden nagespoeld. Voor honden blijft de vaccinatie de belangrijkste bescherming tegen leptospirose. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

Bronnen:

Titelafbeelding: ontwerp AnoKath, foto: Alexander Naglestad op Unsplash (Unsplash-licentie).

Ingediend in: Augenentzündung, Hantavirus, Leptospiren, Leptospirose, Mäusekot, Mondblindheit, Periodische Augenentzündung, Uveitis
Vorig artikel Giardia bij hond en kat: zo reinig je de woning goed
Volgend artikel Keuken desinfecteren: wanneer het nodig is en wanneer schoonmaken volstaat

Een opmerking achterlaten

Opmerkingen moeten eerst goedgekeurd worden voordat zij verschijnen

* Verplichte velden