Algen in de watertank voorkomen: biofilm, reiniging en tips

Groenachtige aanslag op de tankbodem, slijmerige wanden, een muffe geur zodra je de kraan opendraait: algen in de watertank en biofilm zijn bij camper, boot en tuinhuisje een veelvoorkomende ergernis. De oorzaken zijn meestal duidelijk: licht, stilstaand water, warmte en voedingsstoffen. Dit artikel legt uit hoe algen en biofilm ontstaan, wat legionella ermee te maken heeft en hoe je met schoon vullen, regelmatig reinigen en grondig spoelen voorkomt dat het zover komt. De basis zijn aanbevelingen van het Umweltbundesamt (UBA), het Robert Koch-Institut (RKI), gezondheidsdiensten en de ADAC.

Actueel: einde van het seizoen en nieuwe EU-regels voor materialen voor drinkwater

Nu in de herfst wordt de waterinstallatie winterklaar gemaakt. De ADAC adviseert daarbij alle tanks volledig te legen, grondig te reinigen en te luchten om rotting en schimmel te voorkomen. Bovendien verandert het wettelijke kader: vanaf 31 december 2026 gelden volgens het Umweltbundesamt in de hele EU uniforme hygiënische eisen voor materialen en werkstoffen die met drinkwater in contact komen, met een uniforme markering. Dat richt zich vooral op fabrikanten. Voor kampeerders en booteigenaren blijft de regel: slangen en onderdelen horen geschikt te zijn voor drinkwater.

Hoe ontstaan algen in de watertank?

Algen hebben volgens het UBA voor de fotosynthese licht en water nodig en geven daarom de voorkeur aan lichte, vochtige leefomgevingen. Fosfaat dient hen als voedingsstof. Een doorschijnende tank, een transparante slang of een open regenwaterreservoir in de zon bieden daarom gunstige omstandigheden. Tegen licht helpt het eenvoudigst: afdekken, donker opbergen en lichtdichte slangen gebruiken. De Deutsche Verein des Gas- und Wasserfaches (DVGW) eist uitdrukkelijk dat slangen voor drinkwater lichtdicht zijn.

Biofilm: de onzichtbare aanslag

Vaker dan algen komt biofilm voor, een slijmerige laag van micro-organismen op tank- en leidingwanden. Volgens het UBA bevorderen stilstaand water en enigszins verhoogde temperaturen de vorming ervan. Zelfs kleine hoeveelheden weekmakers en andere toevoegingen die uit kunststoffen vrijkomen, volstaan als voedingsstof voor bacteriën. Onderzoekers van de Universität Duisburg-Essen constateerden dat juist goedkope slangen en armaturen vaak zulke toevoegingen bevatten. En wordt een desinfectiemiddel niet meer gebruikt, dan herstelt de biofilm zich snel. Daarom is regelmatige mechanische reiniging zo belangrijk.

Legionella: waar het op aankomt

Legionella zijn bacteriën die zich thuisvoelen in biofilm. Volgens het RKI vinden ze bij 25 tot 45 graden Celsius ideale groeiomstandigheden, onder 20 graden vermenigvuldigen ze zich nauwelijks en boven 60 graden sterven ze af. Ze worden overgedragen door het inademen van fijne waternevel, bijvoorbeeld bij het douchen. Drinken geldt volgens het UBA als ongevaarlijk. In een Amerikaanse casestudy werd in vier van de 20 onderzochte campers legionella gevonden. Slechts 60 procent van de eigenaren had de tank het jaar daarvoor gereinigd.

Goed vullen: hier begint de hygiëne

Veel problemen ontstaan al bij het tanken. Volgens de UBA-richtlijn voor mobiele waterinstallaties bestaat bij niet-gestandaardiseerde vulopeningen het risico dat water uit onhygiënische tappunten wordt opgenomen. Bij kleine boten wordt de slang rechtstreeks in de tankopening gestoken, ook dat brengt een besmettingsrisico met zich mee. De gezondheidsdienst van Kiel adviseert daarom voor boten:

• de slang vóór het vullen bij volle druk doorspoelen
• van tevoren de handen wassen
• de slang alleen voor drinkwater gebruiken
• hem na gebruik leeg laten lopen, afsluiten en droog opbergen
• de tankaansluiting met een stop afsluiten tegen regen- en oppervlaktewater

Tank reinigen: twee keer per jaar en indien nodig

De ADAC-gids PiNCAMP adviseert de schoonwatertank minstens twee keer per jaar te reinigen: vóór het winterklaar maken en vóór de start van het seizoen, bij slijmerige aanslag meteen. Zo ga je te werk:

1. Legen: tank, leidingen, pomp en boiler volledig laten leeglopen.
2. Mechanisch reinigen: de tankwanden schrobben waar de tank bereikbaar is. Een slijmerige aanslag wijst op biofilm.
3. Grondig spoelen: met vers drinkwater, ook alle leidingen en kranen.
4. Indien nodig desinfecteren: met een daarvoor toegelaten middel volgens de aanwijzingen van de fabrikant. Meng schoonmaakmiddelen nooit, vooral geen chloorreinigers met zuren zoals citroenzuur.
5. Naspoelen: na elke desinfectie zo lang spoelen tot er geen restanten van het middel meer in het systeem zitten.
6. Drogen: bij langere pauzes de tank open laten uitdrogen.

Belangrijk: volgens de gezondheidsdienst van Kiel volstaan bij hygiënische gebreken meestal een intensieve reiniging, spoeling en een volledige verversing van het water. Een desinfectie is slechts zelden nodig en kan zelf weer hygiënische problemen met zich meebrengen als ze verkeerd wordt toegepast.

Tips voor schoon water in de tank

1. Alleen bij gecontroleerde tappunten tanken: camping, haven of voorzieningenstation.
2. Een geteste drinkwaterslang gebruiken: lichtdicht, geen tuin- of voedingsslang.
3. Alleen tanken wat nodig is: water niet lang laten staan.
4. Tank en slang koel en donker houden: licht en warmte bevorderen algen en bacteriën.
5. Twee keer per jaar reinigen: vóór de winterstop en vóór de start van het seizoen.
6. Leidingen, pomp, filter en boiler meenemen: niet alleen de tank.
7. Regenwater niet drinken: volgens het UBA is het hygiënisch niet vergelijkbaar met drinkwater. Reservoirs in het tuinhuisje afdekken.

Veelgestelde vragen

Kan ik water uit de tank van de camper drinken?

Daarover lopen de meningen uiteen. Doorslaggevend zijn regelmatige reiniging, vullen uit een gecontroleerde drinkwatervoorziening en korte stilstandtijden. Veel kampeerders gebruiken om te drinken toch flessenwater.

Hoe vaak moet ik de schoonwatertank reinigen?

Minstens twee keer per jaar, vóór het winterklaar maken en vóór de start van het seizoen. Bij slijmerige aanslag of geur meteen.

Hoe gevaarlijk is legionella in de camper?

Legionella vermenigvuldigt zich vooral in warm, stilstaand water. Gevaarlijk is volgens het RKI het inademen van waternevel, bijvoorbeeld bij het douchen. Drinken geldt als ongevaarlijk.

Welke slang is geschikt om te vullen?

Een lichtdichte slang die voor drinkwater is getest en alleen daarvoor wordt gebruikt. Tuin- en voedingsslangen zijn ongeschikt.

Helpt afkoken?

Afkoken doodt temperatuurgevoelige ziekteverwekkers. Volgens gezondheidsdiensten is het voldoende het water één keer flink te laten koken en ongeveer tien minuten te laten afkoelen. Chemische stoffen verwijdert het niet.

Moet ik de tank desinfecteren?

Eerst reinigen en spoelen. Een desinfectie is volgens de instanties alleen indien nodig en daarna moet grondig worden gespoeld.

Conclusie

Algen en biofilm in de watertank zijn met eenvoudige middelen binnen de perken te houden: schoon vullen, licht en warmte vermijden, water niet lang laten staan en de tank twee keer per jaar grondig reinigen en spoelen. Een desinfectie is een hulpmiddel voor als het nodig is, geen vervanging van de reiniging. Hoe je de camper in zijn geheel winterklaar maakt, lees je in ons artikel Camper ruikt muf?

Bijpassend: AnoKath TW

Voor waterbehandeling biedt AnoKath met AnoKath TW (drinkwaterdesinfectie) een biocide aan dat bedoeld is voor watertanks, leidingen en cisternen. Het helpt biofilm in tank en leidingen af te breken en kan worden gebruikt bij de grondige schoonmaak aan het begin van het seizoen. Dosering, inwerktijd en naspoelen staan op het etiket. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.

Bronnen:

• Umweltbundesamt: gids „Trink was – Trinkwasser aus dem Hahn” (drink water, drinkwater uit de kraan, pdf)
• Umweltbundesamt: Algen
• Umweltbundesamt: Hygiënische eisen aan materialen in contact met drinkwater, overgangsregelingen (Hygienische Anforderungen an Materialien im Kontakt mit Trinkwasser, Übergangsregelungen, pdf)
• Umweltbundesamt: Aanbevelingen voor het toezicht op mobiele waterinstallaties (Empfehlungen zur Überwachung mobiler Wasserversorgungsanlagen, pdf)
• Robert Koch-Institut: RKI-Ratgeber Legionellose (RKI-gids legionellose)
• Landeshauptstadt Kiel, Amt für Gesundheit (gezondheidsdienst): Trinkwasserhygiene auf Wasserfahrzeugen (drinkwaterhygiëne op vaartuigen, pdf)
• DVGW: Aanwijzingen voor de drinkwatervoorziening op volksfeesten en evenementen (Hinweise zur Trinkwasserversorgung auf Volksfesten und Veranstaltungen, pdf)
• PiNCAMP by ADAC: Watertank in de camper, hier moet je op letten (Wassertank im Wohnmobil, darauf musst du achten)
• ADAC Hessen-Thüringen: Zo maak je je camper winterklaar
• Litwin C. M. et al. (2013): Recreational Vehicle Water Tanks as a Possible Source for Legionella Infections
• Universität Duisburg-Essen via idw: Verbundprojekt untersucht Hausinstallation (samenwerkingsproject onderzoekt huisinstallatie)

Titelafbeelding: ontwerp AnoKath, foto: Leo_Visions op Unsplash (Unsplash-licentie).