Kiemgetal: wat het betekent en welke waarden er in water gelden
Het kiemgetal, in drinkwater kolonietal genoemd, geeft aan hoeveel vermeerderingsvaardige bacteriën in één milliliter water op een voedingsbodem tot kolonies uitgroeien. Het wordt uitgedrukt in KVE per milliliter, dus kolonievormende eenheden. Volgens het Umweltbundesamt is het kiemgetal geen directe aanwijzing voor ziekteverwekkers, maar het zegt wel veel over de toestand van een waterinstallatie. Stijgt het in tank, leiding of drinkbak, dan zit er vaak biofilm achter, een slijmlaag waarin kiemen zich vermeerderen. Deze biofilm breekt AnoKath® TW af, een geregistreerd biocide voor drinkwaterbehandeling op basis van hypochlorigzuur. Hoe je drinkwater voor je dieren hygiënisch houdt, laat de gids Drinkwaterdesinfectie voor dieren zien.
Wat is het kiemgetal?
Voor het kiemgetal wordt een watermonster in het laboratorium op een voedingsbodem aangebracht en bij een vastgelegde temperatuur bebroed. Elke kolonie die groeit, telt als één kolonievormende eenheid. Uit het aantal kolonies en de verdunning van het monster wordt naar KVE per milliliter herberekend, zo beschrijft een methodehandleiding van de Hochschule Neubrandenburg het. In het Engels heet KVE „CFU“, colony forming units.
Voor drinkwater regelt de norm DIN EN ISO 6222 de bepaling van het kolonietal. Er wordt bij twee temperaturen gemeten, 22 °C en 36 °C. Volgens het Umweltbundesamt omvat het kolonietal een breed spectrum van overwegend gramnegatieve, niet-sporenvormende bacteriën. Voor drinkwater voor dieren noemt het Duitse ministerie van Landbouw het aerobe totale kiemgetal bij 20 °C en 37 °C. De waarden van beide methoden zijn niet in elkaar om te rekenen.
Het woord kiemgetal kom je ook tegen bij rauwe melk of in urine. Daar gelden andere methoden en regels; dit artikel behandelt alleen water.
Waarom het kiemgetal in leidingen en drinkbakken stijgt
Vakinstanties noemen steeds dezelfde redenen:
- Biofilm: volgens het Umweltbundesamt zijn kiemen in de biofilm grotendeels beschermd tegen reiniging en desinfectiemiddelen. De Tierärztliche Hochschule Hannover beschrijft biofilm als reservoir voor ziekteverwekkers en toxinen.
- Stilstaand water: een hoge stallentemperatuur, een lage stroomsnelheid en vooral stilstaand water in blindleidingen bevorderen de vermeerdering, aldus een informatieblad van de Deutsche Landwirtschafts-Gesellschaft (DLG).
- Warmte: een verhoogde watertemperatuur bevordert de groei van kiemen (Umweltbundesamt).
- Inbreng van buiten: de Tiergesundheitsdienst van de Thüringer Tierseuchenkasse noemt vuil water bij de stalreiniging en resten van aanvullend diervoeder en medicijnen.
Hoe groot het onderwerp is, laat een evaluatie uit Thüringer leghennenstallen zien: vaak lagen de waarden al bij het opstallen boven de richtwaarden van het ministerie.
Biofilm in leidingen afbreken met AnoKath® TW
Omdat kiemen zich in de biofilm vermeerderen, begint de hygiëne van tank, leiding en drinkbak daar. AnoKath® TW breekt volgens de productpagina biofilm af: het lost de organische slijmlaag in leidingen en reservoirs op, waarin kiemen zich vermeerderen. TW is getest tegen bacteriën, virussen en schimmels, werkt tegen legionella en Pseudomonas en is smaak- en geurneutraal.
- Dosering volgens de productpagina: altijd 5 ml per liter water (0,5 %), bij continu gebruik net als bij de basisreiniging.
- Basisreiniging: na langere stilstand het systeem met dezelfde dosering vullen, 30 minuten laten inwerken, het water in die tijd niet drinken en daarna naspoelen. AnoKath adviseert dit een- tot tweemaal per jaar.
- In de stal: de doseerinstallatie geeft TW via een elektrische membraandoseerpomp gelijkmatig aan het leidingwater af, voor TW altijd met 0,5 %. 60 liter TW volstaat daarmee voor 12.000 liter drinkwater.
Of het water de oriëntatiewaarden aanhoudt, laat alleen een laboratoriumonderzoek zien. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.
Welk kiemgetal geldt in drinkwater en in drinkwater voor dieren?
Voor drinkwater geldt de Trinkwasserverordnung. Volgens het Umweltbundesamt mag het kolonietal daar in principe niet „abnormaal“ veranderen. Voor de onderzoeksmethode volgens § 43 lid 3 noemt de verordening vaste waarden:
| Kolonietal in drinkwater | Grenswaarde |
|---|---|
| bij 22 °C, bij de tapkraan | 100 KVE per ml |
| bij 22 °C, direct na de behandeling in gedesinfecteerd water | 20 KVE per ml |
| bij 22 °C, eigen watervoorziening en mobiele watertanks | 1.000 KVE per ml |
| bij 36 °C | 100 KVE per ml |
Voor drinkwater voor dieren geldt de Trinkwasserverordnung niet. Drinkwater voor dieren is juridisch een diervoeder; het Duitse ministerie van Landbouw, Voeding en Heimat (BMLEH) geeft in het oriëntatiekader van 2019 waarden voor:
| Drinkwater voor dieren | Oriëntatiewaarde |
|---|---|
| Totaal kiemgetal bij 20 °C | maximaal 10.000 KVE per ml |
| Totaal kiemgetal bij 37 °C | maximaal 1.000 KVE per ml |
| Salmonella, Campylobacter | afwezig in 100 ml |
| E. coli | zo veel mogelijk afwezig in 100 ml |
Worden herhaaldelijk zo veel kiemen aangetoond, dan moet volgens het oriëntatiekader worden uitgegaan van een hogere belasting van het systeem of van het ingevoerde water. De auteurs vinden het uitdrukkelijk niet passend om de eisen van de Trinkwasserverordnung op drinkwater voor dieren over te nemen. Hoe je een monster neemt en waar je het kunt laten onderzoeken, legt het wiki-artikel Drinkwater voor dieren laten onderzoeken uit.
Wat het kiemgetal zegt en wat niet
Een verhoogd kolonietal bij verder onberispelijke bevindingen is volgens het Umweltbundesamt niet verbonden met een gevaar voor de menselijke gezondheid. Het is wel een aanwijzing dat er iets niet klopt in het watervoorzieningssysteem. Of ziekteverwekkers meespelen, laten eigen waarden zien:
- E. coli: een aantoning is volgens het Umweltbundesamt een ondubbelzinnige aanwijzing voor fecale inbreng. Grenswaarde in drinkwater: 0 per 100 ml.
- Coliforme bacteriën en enterokokken: in drinkwater eveneens 0 per 100 ml.
- Legionella: technische maatregelwaarde 100 KVE per 100 ml. Ze groeien bij voorkeur bij 25 tot 45 °C.
- Pseudomonas aeruginosa: volgens het Umweltbundesamt een zeer goede biofilmvormer. Een aantoning kan wijzen op stagnatie.
Wat vakinstanties bij een hoog kiemgetal adviseren
- De oorzaak zoeken: het BMLEH noemt als mogelijke oorzaken stalstof, voerresten, uitscheidingen van de dieren of binnendringend afvalwater.
- Regelmatig reinigen: drinksystemen moeten, voor zover mogelijk, regelmatig worden gereinigd en onderhouden (BMLEH).
- Stilstaand water verwijderen: voor elke nieuwe bezetting alle nippels doorspoelen tot het stilstaande water zeker is verwijderd (DLG).
- De volgorde aanhouden: de Tierärztliche Hochschule Hannover adviseert biofilm mechanisch of met een alkalische basisreiniging te verwijderen, door te spoelen en pas dan te desinfecteren.
- Het resultaat controleren: een microbiologisch onderzoek laat zien of de maatregelen hebben gewerkt.
Voor drinkwaterinstallaties wijst het Umweltbundesamt er bovendien op dat desinfectie en krachtig spoelen het kolonietal op korte termijn ook kunnen verhogen, bijvoorbeeld als de biofilm wordt beschadigd. Na een nieuwe installatie of desinfectie is een gelijkmatige, langzame doorstroming beter geschikt.
Veelgestelde vragen
Wat betekent KVE?
KVE staat voor kolonievormende eenheden. Elke kolonie die in het laboratorium op de voedingsbodem groeit, telt als één eenheid. Het kiemgetal wordt uitgedrukt in KVE per milliliter, in het Engels CFU per ml.
Is een hoog kiemgetal gevaarlijk?
Niet noodzakelijk. Volgens het Umweltbundesamt is het kolonietal geen directe aanwijzing voor ziekteverwekkers, maar voor de toestand van de installatie. Of ziekteverwekkers betrokken zijn, laten eigen waarden zoals E. coli zien.
Welk kiemgetal mag drinkwater voor dieren hebben?
Het oriëntatiekader van het BMLEH noemt maximaal 10.000 KVE per ml bij 20 °C en 1.000 KVE per ml bij 37 °C. Dat zijn oriëntatiewaarden, geen grenswaarden.
Verlaagt AnoKath TW het kiemgetal?
AnoKath TW breekt volgens de productpagina de biofilm af waarin kiemen zich vermeerderen en is getest tegen bacteriën, virussen en schimmels. Welk kiemgetal je water heeft, laat alleen een laboratoriumonderzoek zien.
Wie helpt als de waarden in de stal hoog zijn?
Volgens de Tierärztliche Hochschule Hannover kan de kiembelasting in overleg met de bedrijfsdierenarts microbiologisch worden onderzocht. Bij zieke dieren raadpleeg je je dierenarts.
Conclusie
Het kiemgetal is een maat voor de vermeerderingsvaardige bacteriën in water en een goede aanwijzing voor de toestand van tank, leiding en drinkbak. Voor drinkwater stelt de Trinkwasserverordnung waarden vast, voor drinkwater voor dieren het oriëntatiekader van het BMLEH. Een vaak voorkomende oorzaak van hoge waarden is biofilm. AnoKath TW breekt die af, de controle neemt het laboratorium voor zijn rekening.
Meer hierover
- Gids Drinkwaterdesinfectie voor dieren: drinkwater voor dieren hygiënisch behandelen
- Gids Waterleiding in het landbouwbedrijf: drinkleidingen reinigen en desinfecteren
- Gids Waterleiding desinfecteren: biofilm in leidingen
- Wiki: Drinkwater voor dieren laten onderzoeken: watermonster stap voor stap
- Alle begrippen in het AnoKath-Wiki van A tot Z
Bijpassend: AnoKath TW
AnoKath® TW is een geregistreerd biocide voor drinkwaterbehandeling op basis van hypochlorigzuur. Het breekt biofilm in leidingen en reservoirs af, werkt tegen legionella en Pseudomonas en is smaak- en geurneutraal, steeds met 5 ml per liter water. Voor drinkbakken, tanks en drinksystemen van alle huisdieren en landbouwhuisdieren. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.
Bronnen:
- Umweltbundesamt: Empfehlungen zum Umgang mit Abweichungen nach Trinkwasserverordnung, Steckbriefe Koloniezahl, E. coli, Legionellen, Pseudomonas (stand 11.02.2026)
- Trinkwasserverordnung 2023, Anlage 3 (Gesetze im Internet)
- BMLEH: Hygienische Qualität von Tränkwasser, Orientierungsrahmen (verschenen 19.07.2019)
- Landwirtschaftskammer NRW: Merkblatt Hygienische Qualität von Tränkwasser (versie 2022)
- Umweltbundesamt: Tränkwasserversorgung im Stall (bijgewerkt 06.02.2025)
- Tierärztliche Hochschule Hannover, Tierhygiene: Empfehlungen zum Hygienemanagement in der Mobilstallhaltung (2022)
- Thüringer Tierseuchenkasse, Tiergesundheitsdienst: Sauberes Tränkwasser im Legehennenstall (vakconferentie 2019)
- DLG-Merkblatt 464: Fütterung und Tierwohl beim Schwein, Teil B: Wasserversorgung (stand 07/2021)
- Hochschule Neubrandenburg: Bestimmung der Keimgehalte (Praktikumsanleitung nach VDLUFA-Methode)
Titelafbeelding: ontwerp AnoKath.