Drinkwater voor dieren laten onderzoeken: wanneer, hoe en welke waarden
Drinkwater voor dieren laten onderzoeken zouden vooral houders moeten doen van wie het water niet uit het openbare net komt, dus uit een eigen put, een bron, open water of een regenwaterinstallatie. Voor deze gevallen adviseert het Duitse ministerie van Landbouw, Voeding en Heimat (BMLEH) een regelmatige controle. In het laboratorium worden kiemen en chemische waarden bepaald en vergeleken met de oriëntatiewaarden van het ministerie. Voor de dagelijkse hygiëne in tank, leiding en drinkbak is er AnoKath® TW, een geregistreerd biocide voor drinkwaterbehandeling op basis van hypochlorigzuur. Hoe je drinkwater voor je dieren hygiënisch behandelt, laat de gids Drinkwaterdesinfectie voor dieren zien.
Wanneer moet je drinkwater voor dieren laten onderzoeken?
Een watermonster is vooral zinvol in deze gevallen:
- Eigen watervoorziening: put, bron, open water of regenwater. Natuurlijk open water kan volgens een aanbeveling van het Nedersaksische ministerie van Landbouw voor paarden „alleen bij gewaarborgde waterkwaliteit worden gebruikt. In de regel vereist dit een wateranalyse“.
- Nieuwe of lang ongebruikte installaties: de putgids van het Umweltbundesamt en het Duitse ministerie van Volksgezondheid noemt voor drinkwater een eerste onderzoek bij installaties die lang stilstonden of nog nooit zijn onderzocht.
- Opvallende zaken: troebelheid, vreemde geur of water dat de dieren slecht accepteren. Smakelijkheid en sensorische kwaliteit horen volgens het BMLEH bij de criteria of drinkwater voor dieren geschikt is.
- Zieke dieren: ter opheldering van ziekten bij dieren adviseert het BMLEH een extra monster rechtstreeks bij de drinkbak.
Juridisch is drinkwater voor dieren een diervoeder. Anders dan voor drinkwater bestaan daarvoor geen zo gedetailleerde voorschriften als de Trinkwasserverordnung; de verantwoordelijkheid ligt volgens het BMLEH alleen bij de dierhouder. De Tierschutz-Nutztierhaltungsverordnung eist voor landbouwhuisdieren dat zij „met voer en water in voldoende hoeveelheid en kwaliteit worden verzorgd“.
Wat er in het laboratorium wordt onderzocht
Onderzocht worden twee groepen waarden: microbiologische, dus kiemen, en chemisch-fysische, bijvoorbeeld pH-waarde, nitraat of ijzer. Welke waarden het laboratorium bepaalt, stem je vooraf af. Ter beoordeling dient het oriëntatiekader van het BMLEH over de hygiënische kwaliteit van drinkwater voor dieren (verschenen in 2019):
| Waarde | Oriëntatiewaarde voor drinkwater voor dieren |
|---|---|
| Salmonella, Campylobacter | afwezig in 100 ml |
| E. coli | zo veel mogelijk afwezig in 100 ml |
| Totaal kiemgetal bij 37 °C | maximaal 1.000 KVE per ml |
| Totaal kiemgetal bij 20 °C | maximaal 10.000 KVE per ml |
| pH-waarde | boven 5 en onder 9 |
| Elektrische geleidbaarheid | onder 3.000 µS/cm |
| Nitraat | onder 300 mg/l (herkauwers), onder 200 mg/l (kalveren en andere diersoorten) |
| Nitriet | onder 30 mg/l |
| Ammonium | onder 3 mg/l |
| IJzer | onder 3 mg/l |
| Mangaan | onder 4 mg/l |
KVE staat voor kolonievormende eenheden; wat erachter zit, legt het wiki-artikel Kiemgetal uit. De waarden zijn oriëntatiewaarden, geen grenswaarden, en gelden voor dieren die levensmiddelen leveren. Worden herhaaldelijk zo veel kiemen gevonden, dan moet volgens het BMLEH worden uitgegaan van een hogere belasting van het systeem of van het ingevoerde water. Voor coliforme bacteriën noemt het kader geen oriëntatiewaarde. Voor paarden bestaan eigen, oudere aanbevelingen: het Nedersaksische ministerie van Landbouw schrijft dat het water „drinkwaterkwaliteit zou moeten hebben“.
Drinkwater voor dieren hygiënisch houden met AnoKath® TW
Een watermonster laat zien hoe het met je water gesteld is. Voor de doorlopende hygiëne in tank, leiding en drinkbak is er AnoKath® TW. Volgens de productpagina werkt het tegen legionella en Pseudomonas, breekt het biofilm in leidingen en reservoirs af en is het smaak- en geurneutraal. Het is gemeld bij de Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin (BAuA), registratienummer N-95992. Dat is belangrijk, want wordt drinkwater voor dieren behandeld, dan mogen volgens het BMLEH alleen toegelaten methoden of producten worden gebruikt, bijvoorbeeld als biociden toegelaten stoffen.
- Dosering volgens de productpagina: 5 ml AnoKath® TW per liter water (0,5 %), bij continu gebruik net als bij de basisreiniging.
- Basisreiniging: na langere stilstand het systeem met dezelfde dosering vullen, 30 minuten laten inwerken, het water in die tijd niet drinken en daarna naspoelen. AnoKath adviseert dit een- tot tweemaal per jaar.
- Voor stal en bedrijf: de doseerinstallatie geeft TW gelijkmatig aan het leidingwater af. De membraandoseerpomp is instelbaar van 0,1 tot 2 %, voor TW geldt altijd 0,5 %. Het reservoir van 60 liter volstaat bij 0,5 % voor 12.000 liter drinkwater.
Een behandeling vervangt het watermonster niet. Laat je behandeld water onderzoeken, vertel het dan aan het laboratorium: de Tiergesundheitsdienst van de Thüringer Tierseuchenkasse noemt voor zulke monsters flessen van het laboratorium die chloor binden met natriumthiosulfaat. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.
Een watermonster goed nemen: stap voor stap
Waar het monster wordt genomen, hangt af van het doel. Routinemonsters horen volgens het BMLEH op de plek waar het water in het systeem wordt ingevoerd, bijvoorbeeld bij de put of de huisaansluiting. Bij opvallende zaken of zieke dieren komt er een monster bij de drinkbak bij. In de pluimveestal adviseert de Tiergesundheitsdienst Thüringen monsters aan het einde van de drinklijnen.
De uitvoeringsaanwijzingen van het Initiative Tierwohl, een brancheprogramma van landbouw, vleessector en handel, beschrijven de monsterneming zo:
- Een fles regelen: schoon en steriel, meestal van het laboratorium of de apotheek. Sap- of limonadeflessen en weckpotten zijn niet geschikt.
- Het afnamepunt doorspoelen: meerdere keren helemaal openen en weer sluiten.
- De uitloop desinfecteren: voor het kiemonderzoek wordt de uitloopopening afgeflamd of met een geschikt desinfectiemiddel behandeld.
- Het water laten lopen: ongeveer 3 minuten vrij laten lopen.
- Schoon afvullen: de dop pas vlak van tevoren afnemen en naar beneden houden, de binnenkant niet aanraken. Voor het kiemonderzoek de fles voor vijf zesde vullen, voor het chemisch onderzoek tot de rand.
- Snel naar het laboratorium: etiketteren, koel en donker bewaren en zo mogelijk binnen 24 uur naar het laboratorium brengen.
Details stem je het best vooraf af met het laboratorium, zo adviseert ook het BMLEH. In programma's zoals het Initiative Tierwohl neemt een geregistreerde monsternemer het monster.
Waar laten onderzoeken en hoe vaak?
Volgens het Umweltbundesamt kan het onderzoek worden besteld bij alle geaccrediteerde onderzoeksinstellingen voor drinkwater. De Duitse deelstaten houden lijsten van zulke instellingen bij, de gezondheidsdienst helpt bij het zoeken. Ook de diergezondheidsdiensten van de deelstaten en de onderzoeksinstellingen van de landbouwkamers onderzoeken drinkwater voor dieren. De kosten vraag je rechtstreeks aan het laboratorium.
Een vast interval noemt het oriëntatiekader niet, alleen „regelmatig“. In kwaliteitsvleesprogramma's wordt volgens het Umweltbundesamt tweemaal per jaar onderzocht, het Initiative Tierwohl eist bij pluimvee één monster per kalenderjaar. Voorziet je put ook mensen, dan gelden de regels voor drinkwater; dan is de gezondheidsdienst het juiste aanspreekpunt.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn drinkwater voor dieren laten onderzoeken?
Een vaste termijn bestaat er voor drinkwater voor dieren niet. Landbouwhuisdieren moeten echter water in voldoende hoeveelheid en kwaliteit krijgen, en voor water dat niet uit het openbare net komt, adviseert het BMLEH regelmatige onderzoeken.
Is drinkwater voor dieren een diervoeder?
Ja. Volgens het BMLEH valt drinkwater voor dieren in het EG-recht onder het begrip diervoeder. Het hoeft niet aan de Trinkwasserverordnung te voldoen, het Umweltbundesamt verwijst naar de oriëntatiewaarden van het ministerie.
Volstaan teststrips?
Voor kiemen noemt het oriëntatiekader waarden in kolonievormende eenheden per milliliter en de afwezigheid van Salmonella, Campylobacter en zo mogelijk E. coli in 100 ml. Deze waarden bepaalt een laboratorium. Overleg met het laboratorium welk onderzoek bij je vraag past.
Vervangt AnoKath TW het watermonster?
Nee. TW is bedoeld voor de hygiëne van tank, leiding en drinkbak, het monster laat zien hoe je water is samengesteld. Laat je behandeld water onderzoeken, informeer dan het laboratorium.
Wat te doen als dieren ziek worden?
Raadpleeg je dierenarts. Het BMLEH adviseert om ter opheldering van ziekten bij dieren ook een monster rechtstreeks bij de drinkbak te nemen.
Conclusie
Wie dieren van water uit een put, bron of regenwater voorziet, zou het regelmatig moeten laten onderzoeken. Maatstaf zijn de oriëntatiewaarden van het BMLEH voor kiemen en chemische waarden. Beslissend zijn een schoon genomen monster en een korte weg naar het laboratorium. Voor de doorlopende hygiëne in tank, leiding en drinkbak zorgt AnoKath TW.
Meer hierover
- Gids Drinkwaterdesinfectie voor dieren: drinkwater voor dieren hygiënisch behandelen
- Gids Water voor paarden behandelen: drinkbak, weidevat en putwater
- Gids Doseerinstallatie voor drinkwater: werking in de stal
- Wiki: Kiemgetal: wat KVE betekent
- Alle begrippen in het AnoKath-Wiki van A tot Z
Bijpassend: AnoKath TW
AnoKath® TW is een geregistreerd biocide voor drinkwaterbehandeling op basis van hypochlorigzuur. Het werkt tegen legionella en Pseudomonas, breekt biofilm in leidingen en reservoirs af en is smaak- en geurneutraal, steeds gedoseerd met 5 ml per liter water. Voor drinkbakken, tanks en drinksystemen van alle huisdieren en landbouwhuisdieren. Gebruik biociden veilig. Lees vóór gebruik eerst het etiket en de productinformatie.
Bronnen:
- BMLEH: Hygienische Qualität von Tränkwasser, Orientierungsrahmen zur futtermittelrechtlichen Beurteilung (verschenen 19.07.2019)
- Landwirtschaftskammer NRW, LUFA: Beurteilungswerte für Tränkwasser nach Orientierungsrahmen des BMLEH
- Bayerische Landesanstalt für Landwirtschaft (LfL): Futtermittelblatt Rind, Wasser (stand augustus 2023)
- Umweltbundesamt: Tränkwasserversorgung im Stall (bijgewerkt 06.02.2025)
- Gesetze im Internet: Tierschutz-Nutztierhaltungsverordnung, § 4
- Umweltbundesamt en Bundesministerium für Gesundheit: Gesundes Trinkwasser aus eigenen Brunnen und Quellen (uitgave 2013)
- Initiative Tierwohl: Ausführungshinweise zur Tränkwasserprobenahme, Geflügel (stand 01.04.2025)
- Thüringer Tierseuchenkasse, Tiergesundheitsdienst: Sauberes Tränkwasser im Legehennenstall (vakconferentie 2019)
- Niedersächsisches Ministerium für Ernährung, Landwirtschaft und Forsten: Empfehlungen zur Freilandhaltung von Pferden
Titelafbeelding: ontwerp AnoKath.